2 mrt. 2010

Enfances (diversen, 2007)

Enfances is het geesteskind van Frans tv-scriptschrijver Yan le Gal. Hij had een uniek idee: een film die uitgaat van het gegeven dat de kindertijd een mens vormt tot de persoon die hij is; dat de ervaringen die je dan opdoet de rest van je leven invloed zullen hebben op wie je bent (en wat je doet.) Een gouden idee wellicht. De titel moet dan ook grofweg vertaald worden als ‘de jeugd van’, in dit geval: de jeugd van enkele groten der cinema. Le Gal verzamelde enkele jonge Franse regisseurs om zes korte filmpjes over de kindertijd van onder andere Orson Welles, Ingmar Bergman en Jacques Tati vorm te geven; zes stilistische odes aan regisseurs gebaseerd op persoonlijke opmerkingen die misschien wel duidend zijn voor hun oeuvre. Hij schreef en regisseerde zelf het eerste segment - over de kleine Fritz Lang - en schreef mee aan de vijf andere delen. De grote vraag is natuurlijk of dit concept, deze afzonderlijke portretten van jochies tezamen, ook een film vormt die beklijft of dat het een gimmick is om cinefielen te lokken.




De zes geportretteerde namen zijn namelijk vooral gericht aan connaisseurs die meesters van de oude school weten te waarderen; naast eerdergenoemden komen ook Alfred Hitchcock en Jean Renoir aan bod. Wat meteen opvalt in het eerste deel is het feit dat kleine Fritzie (alhoewel de namen van de kinderen niet genoemd worden maar pas aan elk eind worden onthuld) in Ort am Fraunsee in Oostenrijk woont, maar Frans spreekt. Dit is niet echt storend maar toch een beetje een blazoen op de geloofwaardigheid van het project. Voor de rest is dit verhaal, over een jongentje dat opgroeit in een streng katholiek land dat rond de eeuwwisseling al tekenen vertoont van antisemitisme, namelijk wel meteen intrigerend. Fritz heeft een pesterig (en lelijk) broertje, adoreert zijn moeder en is daarnaast heilig overtuigd van het ingegoten katholicisme. En er is een groot familiegeheim. Met strenge blik en goed acteerwerk van de jonge Vigil Leclaire wordt al direct een indrukwekkend portret van een gepassioneerd baasje neergezet.

Dan volgt Orson Welles; een dik jongetje dat Shakespeare ten tonele brengt, gevoelig is en - wederom - zijn moeder adoreert. Kleine Welles heeft last van magisch denken, problemen met de scheidingslijn tussen wens en werkelijkheid. Dit tweede filmpje illustreert het problematische effect van de gekozen vorm. Ieder filmpje begint met een plaats- en tijdsaanduiding, vertelt een (vaak familiedrama-achtige) vormende episode, om te eindigen met de onthulling van de naam en een quote van de betreffende regisseur. Deze subtiele uitsmijters zijn op zijn zachtst gezegd niet overtuigend; eerder is het een holle en cryptische echo die ons poogt te informeren wat belangrijk geweest zou moeten zijn voor een maker - en letterlijk een illustratie van wat de film zelf zou moeten vertellen. Ook is de onthullende kwaliteit ver te bekennen (zeker op DVD): een beetje cinefiel - de uitgelezen doelgroep - weet dat Welles uit Kenosha, Winsconsin komt, een naam die je niet snel vergeet. Maar het meest opvallende is nog wel dat de kinderen nooit bij naam worden genoemd, een strenge keuze die flink inhakt op de gepoogde naturalistische stijl. Als er namelijk een periode is waar je je eigen naam voortdurend hoort, is het je kindertijd.

Gelukkig zijn de meeste films zeker te pruimen en wordt er subtiel ode gebracht aan de stijl van een regisseur - met uitzondering van de hommage aan Alfred Hitchcock. Dit ondanks de soms tamme regie, maar vooral door het getalenteerde acteerwerk van de jeugdige spelers. Dat moet gezegd worden. Ook dat er een hoogtepunt is: Open the Door, Please van regisseurs Joana Hadjithomas en Khalil Joreige, over een veel te lange jongen die het maken van de schoolfoto ontvlucht. Dit is eigenlijk het enige filmpje dat op zichzelf kan staan, vooral door de luchtige referentie naar zijn onderwerp. Naast een vermakelijk filmpje in de geest van Jacques Tati vertelt het impliciet iets over de regisseur, dit in tegenstelling tot de rest van de filmpjes: deze grijpen vooral terug op de autobiografieën van hun onderwerp, op zoek naar een dramatische gebeurtenis en vormende feiten.




Juist omdat ze zo uitgesproken zijn in de keuze voor een traumatische ervaring vallen de films over Renoir, Hitchcock, Bergman en Welles in de val van een verhaal dat illustreert; het worden technisch goed gemaakte films die aanvoelen als tv-uitzendingen. Verhalen die meer hun best doen iets accuraat te duiden dan gewoonweg een mooi filmpje te zijn. En dat is jammer, want nu is Enfances een handvol odes die onbedoeld de mythe van het trauma als inspiratiebron op onhandige en banale manier ontkrachten. Je krijgt bijna het gevoel dat de grote namen niets anders zijn dan een cynische methode om aandacht te genereren voor de film. Goede filmmakers waren blijkbaar allemaal jongetjes met een Oedipuscomplex en pesterige broers of verwend, eenzaam en gevoelig. Wellicht was het beter geweest een obsessie of afwijking van een kind als uitgangspunt te nemen. Alleen voor fanatieke filmliefhebbers.


(Dit artikel verscheen oorspronkelijk op filmorama.nl)

6 jan. 2010

Bells from the Deep: Faith and Superstition in Russia (Werner Herzog, 1995)

van Wikipedia:

Bells from the Deep is German director Werner Herzog's documentary investigation of Russian mysticism. The first half of the film is concerned primarily with a Russian faith healer and a man claiming to be the reincarnation of God as was Jesus. Herzog uses primarily interviews with Russians and scenes from the religious services of the two Holy men. Herzog also has several segments on the religion of Siberian nomads.

The second half of the film is primarily concerned with the legend of the lost city of Kitezh. This myth is about a city that was in peril of being destroyed by marauding Mongols, but whose citizens prayed for rescue. Hearing their prayers, God placed the city at the bottom of a deep lake, where it resides to this day. Some even say that one can hear the bells from the city's church. The story is recounted by a local priest and pilgrims visiting the lake.

--

Bells from the Deep: Faith and Superstition in Russia (Werner Herzog, 1995)




No video? Get the DivX Plus Web Player for Windows or Mac