1 dec. 2009

Eldorado (Bouli Lanners, 2008)

Waals regisseur Bouli Lanners is, zoals een bescheiden Belg betaamt, onopvallend aan de weg aan het timmeren. Lanners (ware voornaam: Philippe) vult - samen met het al even onopgemerkte regisseursduo Gustave de Kervern en Benoît Delépine - de gaten in het slecht onderhouden wegdek dat de Belgische cinema heet. Of specifieker: deze heren hebben weer leven geblazen in een nationale auteurscinema, gebaseerd op een lange traditie (met schilder René Magritte als grootste uitbater) die de magisch realistische en absurdistische inborst van zijn inwoners op briljante wijze vertegenwoordigt. Lanners’ debuutfilm, Ultranova (2005), was prachtig gekadreerd en subtiel verteld, maar helde over naar het tragische in het woord tragikomedie. Zijn tweede film, Eldorado, toont een maker op weg naar het beloofde land: de perfecte tragikomedie. Een genre dat bij onze buren een extra dimensie krijgt als het goed gedaan wordt.

Er zit een scène in Aaltra (2004), de eerste speelfilm van de Kervern en Delépine, waarin de zichzelf regisserende hoofdrolspelers weggevaagd worden door een performance die zo lachwekkend, zo absurdistisch en verwarrend is, dat je deze een aantal keer terug moet spoelen om werkelijk te kunnen bevatten. Bouli Lanners speelt een Finse zanger die in een café zijn versie van het liedje Sonny op de toehoorders loslaat, onder begeleiding van keyboard. Pathos, nonsens, tragiek en misplaatstheid worden op koele, onovertroffen wijze samengebald in een krappe drie minuten. De vergelijking met een onzer absurdistische helden, Michiel Romeyn (van Jiskefet), is snel gemaakt; niet alleen vanwege de bezielde overgave aan de schaamteloze vertolking, ook op basis van hun uiterlijk. Net als Romeyn is Lanners begonnen als beeldend kunstenaar en zijn ze beiden min of meer toevalligerwijs voor de camera beland. Lanners kluste bij als decorbouwer en groeide na een piepkleine rol uit tot een komisch bijrolacteur van bescheiden formaat (o.a. in Astérix aux jeux olympiques en Un long dimanche de fiançailles) .




Lanners liet zichzelf in Ultranova nog buiten beeld, maar in Eldorado is hij op aandringen van de producent ook voor de camera gaan staan. Hij speelt Yvan, een forse en opvliegerige veertiger die oldtimers verkoopt. Yvan vindt bij thuiskomst een gebroken raam in zijn voordeur en loopt, bewapend met een uitlaatpijp naar zijn slaapkamer. Onder zijn bed ligt Elie (Fabrice Adde, een ongeschoold acteur uit de ontroerende documentaire Paul dans sa vie), een dief, blijkbaar, en daarbij iemand die niet van plan is vanonder zijn nieuwe schuilplek vandaan te komen. Dus wachten ze en discussiëren ze over eventuele oplossingen. Als die eindelijk gevonden is kan Yvan het niet over zijn hart verkrijgen deze net afgekickte junk een rit naar zijn ouderlijk huis te ontnemen. Dit is het onwaarschijnlijke (maar op waarheid beruste - Lanners trof zelf twee dieven in zijn woonboot en ging een hele avond met ze in gesprek) begin van een roadmovie door een zonovergoten, verlaten Wallonië.

De film ontleent zijn titel aan een Cadillac Eldorado, het beoogde vehikel voor deze op Amerikaanse leest geschoeide genrefilm, maar uiteindelijk nam Lanners ook genoegen met een Chevrolet Caprice uit 1977. In deze Amerikaanse voiture groeit al snel een sympathieke verstandhouding tussen Yvan en Elie. Nu is de formule van een onwaarschijnlijk koppel onderweg natuurlijk een beproefd en uitgekauwd onderwerp in de (Amerikaanse) cinema, maar Eldorado weet er frisjes zijn eigen draai aan te geven. Dit is welhaast volledig te danken aan de knetterende en - vaak - spraakloze chemie tussen de agressieve Lanners en de dromerige, onhandige Adde, die zich als een soort Laurel en Hardy laten overrompelen door de vele grillige, surrealistische situaties die ze tegenkomen. Wat Eldorado onderscheidt van veel andere films is de natuurlijke manier waarop de losstaande scènes zich zo prettig tot een groter, magisch realistisch plaatje van een troosteloos en komisch land weten te vormen. Een film waarbij het geheel meer is dan de som der delen.




Hoe onwaarschijnlijk de scènes op het eerste gezicht ook lijken; van een drukkende ontmoeting met een man die autowrakken verzamelt omdat hij bij aanraking met zo’n auto kan ‘zien’ hoe iemand verongelukt (gespeeld door Phillipe Nahon, de slager uit Seul contre tous); een auto-ongeluk veroorzaakt door het niet functioneren van de ‘je-haar-tegen-het-plafond-van-de-auto-plakken-opdat-je-niet-in-slaap-valt-achter-het-stuur’-techniek tot een bruuske aanvaring met een hond, ze werken en ze beklijven. Soms is de balans ver te zoeken, maar het kan niet storen in deze organische trip van een film. Als ze dan eindelijk bij de ouders van Elie aankomen is de hartverwarming groot, hoe tragisch en bitter de omstandigheden ook mogen zijn en hoe abrupt het verhaal zijn einde aankondigt. Er zijn geen grote lessen of morele vertellingen, het gebeurt simpelweg. Met de vanzelfsprekendheid van een goed kunstwerk.

Het zijn troosteloze vergezichten die worden geschetst in Eldorado, maar niet uitzichtloos. Sterker: er schuilt hoop in de weidse, Belgische landschappen bevolkt door communicatief gestoorde excentriekelingen. Dit is de humane en zachtmoedige blik van Lanners, die zelfs van een nudist met de naam Alain Delon een geloofwaardig karakter weet te maken in een tweetal minuten. Deze geloofwaardigheid maakt hem tot een regisseur om in de gaten te houden. Iemand die subtiel en spannend op de grens tussen tragisch en komisch weet te wandelen; die de kwaliteiten van een Michiel Romeyn en een Alex van Warmerdam tot een origineel geheel weet te smeden. Helaas zal Romeyn alleen nog Oboema 'doen' en is van Warmerdam er al jaren niet echt meer in geslaagd iets goeds af te leveren. We zullen het voorlopig moeten doen met de buren, met de - nu al - schitterende loopbaan van Bouli Lanners.


(Dit artikel verscheen oorspronkelijk op filmorama.nl)


2 opmerkingen:

Liset zei

Grappig, ik googlede op Bouli Lanners, belandde op dit blog, dacht wat ziet dat er goed uit, en zag dat het van jou was. Grappig.

Mooie omschrijving van Eldorado dat het op zichzelf staande scenes zijn die zich zo sterk tot elkaar verhouden.

Heb je Louise Michel gezien? Niet van hem, wel met hem. Hilarische film.

Ciao! Liset

Jasper de Bruin zei

Thanks, Liset!

Ik ga Louise Michel kijken, alles met Lanners heeft waarde, als je het mij vraagt.

Weet jij al wanneer de nieuwe komt?

Gr,
Jasper