13 okt. 2008

Half Nelson (Ryan Fleck, 2006)

Dan Dunne (Ryan Gosling) is geschiedenisleraar. Op een middelbare school diep in het verscholen hart van Brooklyn, een (hoofdzakelijk) zwarte school. Dan probeert, anders dan zijn collega's, de kinderen iets mee te brengen -meer dan alleen feiten en data. Dan is een voorbeeld; hij leert de kinderen kritisch na te denken en weet ze te betrekken bij zijn lessen over dialectiek. Dialectiek is een redeneervorm die door middel van het gebruik van tegenstellingen naar waarheid probeert te zoeken. Als de beschrijving nu begint te rieken naar Dead Poets Society en Dangerous Minds komt Half Nelson met een tegenstelling: Dan, de leraar die overdag inspireert, heeft al lang last van een hardnekkige verslaving; cocaine en crack zijn al jaren onderdeel van zijn avondritueel. Hij haalt lange nachten door in hotelkamers, op feesten en wc's, of hangt letterlijk rond in zijn huis, dat altijd een zwijnenstal is. Eigenlijk is Half Nelson in veel dingen het tegenovergestelde van een standaard 'inspirational teacher' verhaal, waarin de leerling uiteindelijkt slaagt en de leraar trots toekijkt.



Dan weet tijdens zijn escapistische, met drugs overladen avonturen nooit echt contact met iemand te maken, maar dat verandert drastisch als hij op de wc, diep in een trip betrapt wordt door één van zijn leerlingen, Drey (Shareeka Epps) -een meisje van twaalf dat de wijsheid van een jonge vrouw uitstraalt. Opeens sijpelt het onacceptabele -en door pessimisme en teleurstelling vergalde- gedrag van de leraar door naar zijn schoolklas. Iets wat hij altijd heeft weten te vermijden. Drey reageert kalm en behouden, gehard door een halve familie met drugsproblemen, maar onder haar koele gedrag schuilt een oprechte interesse en sympathie voor haar leraar, de ijlende Dan. De onthullende ontmoeting mondt uit in een vriendschap. Zo'n opmerkelijk koppel kan alleen werken als er ook goed geacteerd wordt, dan werkt zelfs een idee als Harold and Maude. Van Ryan Gosling is al een tijd bekend dat hij een stuk beter is geworden sinds zijn dagen als Young Hercules. De warmte die beide acteurs genereren bij dit samenspel is niet uitzonderlijk, maar wordt overtuigend en naturel neergezet, zeker door Gosling, maar vooral ook door de jonge Epps. Dit mag zoetsappig klinken maar de randjes van het verhaal zijn zwart en Gosling zet met Dan niet alleen een liefhebbend karakter, maar ook een enorme klootzak neer; een door coke opgefokte eenling. Net zoals de bezorgde Drey haar hele gevoelsleven heeft weggestopt onder een masker, een veilige houding.

Dan is er nog Frank, een 'oom' van Drey, gespeeld door Anthony Mackie, een acteur die grotendeels onbekend blijft, ondanks -of misschien wel dankzij- hoofdrollen in twee films van Spike Lee die niemand gezien heeft (She Hate Me en Sucker Free City). Frank zorgt voor Drey, als een peetoom -al blijft het mysterieus wat zijn precieze relatie tot Drey is- en biedt haar een baan als courier aan. Frank is drugdealer maar leeft zelf zonder drugs, eigenlijk zeer verantwoord. Een stuk verantwoordelijker dan het leven van Dan, die een confrontatie met Frank opzoekt. Ook Mackie speelt zo sterk dat het lijkt of het drietal acteurs zich optrekt aan elkaar, zodat een bijzonder evenwicht in deze genuanceerde driehoeksverhouding onstaat. Regisseur Ryan Fleck versnijdt het verhaal van deze drie mensen met voordrachten uit de klas van Dan, waarin een leerling een belangrijke opstand uit de geschiedenis bespreekt, voorzien van zwart-wit beelden. Het geeft de film een extra lading, een politieke drang, maar gelukkig wordt dit element nooit onderstreept of uitgespeld; net als zijn hoofdpersoon heeft de film niet de overtuiging om zich er volledig voor in te zetten. Het wordt gemompeld, met af en toe een bijtende, emotionele en gearticuleerde opmerking. Zelfs de muziek -van band Broken Social Scene- mompelt; als slecht onthouden, maar prachtig uitgevoerde melodieën van bekende popliedjes.



Dat de film uiteindelijk niet heel veel uitspreekt werkt in zijn voordeel, als een verknipt dagboek: zo naturel en onopgelost dat het bijna aanvoelt als een documentaire -ook visueel: de lens zit dicht op zijn onderwerp, onrustig. Ook schuwen de makers de confrontatie niet; de dubieuze en pijnlijke aard van bepaalde scenes zijn bijna Europees te noemen. Dit zit hem in de manier waarop het alle Amerikaanse clichés tackelt en onderuithaalt, zoals een film als Happiness dat ook kan. Alles is een grijs gebied hier: de drugsdealer zou een goede vaderfiguur kunnen zijn, de leraar is een gebroken figuur. Niks is zwart/wit. Iedereen heeft zijn zwaktes en angsten. Op een bepaalde manier werkt de film bijna vergevend, in het openlijk tonen van de tegenstrijdigheid in een mens. Dan vertelt zijn klas over 'verandering als resultaat van tegengestelde krachten' en geschiedenis als een 'verhaal van veranderingen', maar zijn eigen leven staat al jaren stil, lijkt toekomstloos. Nooit wordt duidelijk waarom. Er moet een verborgen geschiedenis achter het vertrokken gezicht van Dan, dit intense portret zitten. En het is deze pijnlijke geschiedenis die de kijker er zelf bij moet verzinnen. En deze suggestie maakt van Half Nelson niet alleen een acteerprestatie, maar ook een hele moderne variant op een schuldbekentenis. Een bekentenis waarvoor je niemand kan veroordelen.



Geen opmerkingen: