20 feb. 2008

The Haunting (Robert Wise, 1963)

Ik zou deze klassieker uit 1963 kunnen afzetten tegen de remake van Jan de Bont uit 1999 om te illustreren waarom The Haunting zo'n meesterwerk is. Maar dat doe ik niet, want vrijwel iedere film is een meesterwerk vergeleken bij de bloedeloze, met computer-animaties gevulde, zogenaamde horror film van de Bont. Dat is waarschijnlijk ook meteen de grootste fout van de Bont: hij benaderde het verhaal als horror. Terwijl er nog altijd een groot verschil is tussen een horrorverhaal en een spookverhaal. Horror komt achter je aan rennen met een bijl, een kettingzaag of in de gedaante van een weerwolf. Spookverhalen gaan in je hoofd zitten, sluipend, stiekem en fluisterend.




Het verhaal is typisch: (exemplarisch voor het hele 'haunted-house' genre zelfs, namelijk gebaseerd op dé klassieker van Shirley Jackson, The Haunting of Hill House) een nieuwsgierige wetenschapper, Dr. Markway (Richard Johnson) nodigt drie mensen uit om in een spookhuis te verblijven en 'opnames te maken van een andere wereld'. De engste beelden zien we al voordat het verhaal eigenlijk begint; in een korte introductie van de dokter trekt de nare voorgeschiedenis van het huis aan ons voorbij. Eigenlijk nodigt hij zes mensen uit, maar drie zeggen er meteen af zodra ze er achter komen in welk huis. De drie die over blijven; Luke (Russ Tamblyn), toekomstige eigenaar en hippe cynicus; Theodora (Claire Bloom), goed in ESP en waarschijnlijk lesbienne; en Eleanor (Julie Harris) moeten samen met de dokter bewijzen of het huis werkelijk behekst is. Eleanor heeft een rare voorgeschiedenis die erg doet denken aan de gruwelijke gebeurtenissen die zich in het huis hebben afgespeeld. Wat de dokter niet weet is dat ze psychisch niet stabiel is en dat ze hunkert naar aandacht, iets wat ze in haar eigen leven nooit krijgt. Zij is degene waarmee wij ons (doormiddel van voice-over) door het huis moeten begeven.

Robert Wise, één van de meest stabiele en veelzijdige regisseurs die Amerika ooit gekend heeft, (Wise maakte nog films op zijn tachtigste waar menig jonge regisseur jaloers van zou worden) draaide The Haunting tussen West Side Story en The Sound of Music. Zo uitbundig als die twee films zijn, zo ingetogen en subtiel is dit spookverhaal. Wise stelde schrijfster Jackson twee vragen tijdens de voorbereiding: "Had je nog een andere titel in gedachten, behalve The Haunting of Hill House?" en "Kan ik het verhaal ook lezen als dat van een vrouw op weg naar een zenuwen inzinking?" De titel wist Jackson wel, maar de interpretatie van Wise had ze zelf nog niet bedacht. Ze vond het een fantastisch idee.




Hetzelfde idee kreeg Kubrick ook na het lezen van Stephen King's The Shining. In tegenstelling tot Jackson was King niet blij met de verfilming (ondanks dat The Haunting, op zijn beurt, een grote inspiratiebron was voor de befaamde horror-auteur) en blijft hij de enige variabele in een anders kloppende vergelijking. Net als Jack Torrance in het Overlook Hotel, wordt Eleanor in het Hill House geplaagd door haar eigen verwarde geest. De spanning komt niet alleen van het huis, maar juist ook van de groep mensen die er in vastzit. Dit geeft de film ook zijn kracht: de ambiguïteit van de gebeurtenissen maakt het dat je nooit weet of het nou in het hoofd zit van de hoofdpersoon of dat er werkelijk iets uit een andere wereld contact zoekt. De briljant acterende Harris gaf later ook nog toe dat ze werkelijk depressief was tijdens het filmen, iets wat haar vertolking van de fragiele Eleanor nog geloofwaardiger maakt.

Net voor de hoogtijdagen van de (horror-)cinema in de jaren zeventig, staat de reputatie van The Haunting nog steeds als een huis. Voor de intrede van de make-up goeroes en computernerds, gebruikt Wise de verbeelding van de kijker als engste ingrediënt. Met veel nadruk op de geluidseffecten zorgt hij ervoor dat de suggestie van, en niet het verschrikkelijke monster zelf, je kippenvel bezorgt. Wise is van de school van Val Lewton, een producent verantwoordelijk voor een reeks horror-films uit de jaren veertig die op artistieke, doch goedkope wijze pleitte voor het 'niet-laten-zien'. Wise heeft veel geleerd van zijn mentor en weet hem qua intensiteit en schoonheid te over klassen. De nachtelijke, bonkende geluidseffecten zullen je stiekem achtervolgen als je een keer 's nachts wakker schrikt van een raar geluid. Een lesje bang maken in 112 minuten van dezelfde man die indirect verantwoordelijk is voor bioscopen gevuld met verklede, mee-zingende volwassen mensen. Dit is niet The Sound of Music, maar 'the Sound of Terror'.

Geen opmerkingen: