20 feb. 2008

Days of Heaven (Terrence Malick, 1978)

Er is zo weinig bekend over filmmaker Terrence Malick dat de schaarse informatie die er is, vaak met koeieletters wordt ingezet om zijn oeuvre betekenis te geven. Een oeuvre, trouwens, dat maar vier films omvat. Maar met deze vier films heeft Malick wel zo'n eigenzinnige stijl en mentaliteit neergezet dat hij (net zoals bijv. Hitchcock en Lynch) met niemand te vergelijken is en niemand met hem. Wat we over de man weten is dat hij filosofie heeft gestudeerd, een definitieve vertaling van een korte tekst van Heidegger maakte, wat heeft rondgekeken in de Amerikaanse journalistiek, een handjevol reclame filmpjes heeft gemaakt en Texaan is. Het enigma rond Malick ontstond vooral toen hij zich opeens twintig jaar terugtrok uit de (film) wereld. Natuurlijk moet je wel iets bijzonders achterlaten om je verdwijning enigmatisch te maken, en van 1978 tot het uitkomen van The Thin Red Line in 1998, was dat testament: Days of Heaven. Een film die, nog steeds, veel critici schoorvoetend en ontzet naar hun beste-film-lijsten doet grijpen om te zien welke film ze van de troon moesten stoten.




Het is alsof deze film zich aan alle film-wetten onttrekt en juist door deze zachtaardige brutaliteit het wezenlijke van 'cinema' bloot geeft. En dat niet op een intellectuele of 'arty' manier, maar met de drie basis ingrediënten: beeld, muziek en montage. Het beeld is van twee grootmeesters: Nestor Almendros (vaste cameraman van Truffaut en Rohmer) en Haskell Wexler (vooral bekend van One Flew over the Cuckoo's Nest). Alhoewel nooit de bedoeling moest Wexler het halverwege overnemen van de half-blinde(!) nestor omdat deze verplichtingen elders had. Zo consistent was de leiding van Malick dat je nergens doorhebt dat het door twee mensen is gefotografeerd, sterker nog: de film is één van de hoogtepunten uit de cinematografie. De melancholische muziek is van Ennio Morricone en de montage van Billy Weber en Malick, een montage waar ze bijna twee jaar aan gezeten hebben.

De films van Malick zijn, net als hij zelf, onderwerp van speculatie en discussie: "Wat betekent het allemaal?", "Was hij echt naar Parijs gevlucht om kapper te worden?", "Waarom vertelt dit karakter dit allemaal?" en "Wíe vertelt dit eigenlijk?". Het is bijna een echo van de voice-overs die hij in elke film utiliseert, films waarin de karakters de wereld aanschouwen en zich dingen afvragen: niet omdat ze een antwoord verwachten, maar om uiting te geven aan hun verwondering. In tegenstelling tot de naïeve toon van die karakters zijn er ook mensen die deze vragen stellen en verontwaardigd weglopen, niet tevreden met het uitblijvende antwoord. Maar wat je ook vindt van zijn films, ze afrekenen op hun plot of betekenis is niet toereikend.




Het verhaal van Days of Heaven is dun, of in ieder geval: de bewoording van het verhaal is dun. Richard Gere en Adam Brooks spelen Bill en Abby, een koppel wat zich uitgeeft voor broer en zus. Samen met Bill's zusje Linda (Linda Manz) vluchten ze uit Chicago, omdat Bill (per ongeluk) zijn werkgever vermoordt. Het speelt zich af rond 1910, de grote depressie is al over Amerika gevallen: geld en werk zijn schaars. Ze komen terecht bij een boer in Texas en kunnen helpen bij de oogst. De naamloze boer (schrijver Sam Shepard) laat zijn oog op Abby vallen en omdat Bill heeft gehoord dat de boer nog maar één jaar heeft te leven, besluiten Bill en Abby dat het handig is als ze met hem trouwt. Dit alles wordt verteld door de ogen (en stem) van Linda. Alles behalve een constructie, is dit wel wat de film zo bijzonder maakt. Haar dromerige blik en fragmentarische voice-over zorgen ervoor dat we alles net niet kunnen volgen en iets te veel afstand hebben, maar wel altijd vóelen wat er aan de hand is.

Malick filmde alles bij 'magic hour', de periode als de zon ondergaat. Het geeft de film een gouden gloed. Deze gloed lijkt romantisch, zelfs nostalgisch, maar onder de pijnlijk mooie beelden schuilt een prachtig tragisch verhaal. Volgens vele critici heeft Malick niet meer het niveau van zijn eerste twee films gehaald. En inderdaad: Badlands (1973) en met name Days of Heaven lijken twee felle lichtpuntjes in de korte en getroubleerde geschiedenis van de film. Het lijkt bijna alsof hij met The Thin Red Line en onlangs, met The New World (2005) af en toe zelf de draad kwijtraakt, niet meer weet wat hij precies wil vertellen en daar meer dan twee uur voor nodig heeft. In 2008 komt zijn nieuwe, Tree of Life, volgens de rumoeren gebaseerd op een lang gekoesterd en megalomaan project. Hopelijk is dit langlopende idee voldoende gekristalliseerd; het zou zonde zijn als we twintig jaar hebben moeten wachten op een regisseur om hem vervolgens te zien ontsporen. Aan de andere kant: zelfs een verdwaalde Terrence Malick geeft meer licht dan wat tegenwoordig voor 'cinema' moet doorgaan.

2 opmerkingen:

Jan L. zei

Mooie recensie, ik ben ook verliefd op deze film.

Viola zei

"All things shining..!"