20 feb. 2008

Come and See {Иди и смотри} (Elem Klimov, 1985)

Veel verhalen over het maken van deze film zijn opgeblazen tot bijna mythische proporties. Aleksei Kravchenko, de jonge en onervaren hoofdrolspeler in Come and See, zou onder hypnose zijn gebracht in de laatste scènes. Niet alleen om zijn vertolking van de getraumatiseerde Florya kracht bij te zetten, maar vooral om hem te beschermen van de trauma's die de verfilming van deze oorlogs-gruwelijkheden teweeg zouden kunnen brengen. Of hij daadwerkelijk onder hypnose was tijdens de opnames is nog steeds onduidelijk, maar overtuigend is zijn acteerwerk wel. Elem Klimov ging nog verder bij het maken van zijn oorlogs-epos: zo zou er ook echte munitie in de wapens hebben gezeten. De kogels misten de jonge hoofdrolspeler op een afstand van tien centimeter, vertelde hij later in interviews. Ook alle uniforms die in de film worden gebruikt zijn authentiek.




Het is niet verwonderlijk dat dit soort legendes rond deze film circuleren. Oorspronkelijk getiteld Kill Hitler (een titel die snel werd verworpen in het Rusland van net voor de glasnost) is dit een nietsontziende, hallucinatorische visie op oorlog. Klimov heeft volgens velen een meesterwerk gemaakt dat op hetzelfde niveau operereert als Apocalypse Now: iets wat zijn zeggingskracht ontleent aan de expressieve, bijna abstracte manier van vertellen en daardoor des te realistischer overkomt. Het verhaal gaat ook dat Klimov (die vooral bekend stond als iemand die komische en satirische films maakte met een zwart randje, waaronder één over Raspoetin) na de dood van zijn vrouw in 1979, alleen nog maar tragedies besloot te maken. Kort na deze film mag Klimov de Russische film vakbond leiden en haalt hij vele Russische films uit de ban, ook zorgt hij ervoor dat sommige collega's in ere worden hersteld. In 1988 stopt hij, hij heeft weer plannen voor films, maar besluit al snel geen films meer te maken. 'Alles wat ik wilde zeggen heb ik gezegd', is zijn commentaar. Hij overlijdt in 2003.


We volgen het verhaal -de georganiseerde aanvallen van de SS op een dorp in Rusland en de verschrikkelijke gevolgen hiervan- door de ogen van Florya, een tiener. Florya ontmoet gelukkig een jonge vrouw, Glasha, met wie hij samen probeert te vluchten van al het geweld. Klimov gebruikt weinig dialoog (Florya verliest zijn gehoor door een bominslag) en schetst een impressionistisch beeld van de gruwelen die volgen. Ik moet er eerlijk bij vermelden dat dit één van de meest intense weergaves van oorlog ooit is, één die alle andere overbodig zou moeten maken. Het is een aanslag op het gemoed en de zenuwen. The Deer Hunter, Platoon, Cross of Iron en Saving Private Ryan verbleken tot bijna zachtmoedige drama's in vergelijking met Come and See (Spielberg zegt het wel als de inspiratie voor Schindler's List en Ryan te hebben gezien). Klimov bombardeert de kijker met geluid en beeld en weet ondanks dit bombardement plaats te maken voor beeldschone en dromerige scènes.




Ondanks de nogal platte, bijna propagandistische benadering: de Duitsers zijn natuurlijk onvergevelijke klootzakken en het Russische verzet barmhartige volkshelden, houdt de film zijn balans. Zoals Dante en Breugel hun Hel tonen, zo toont Klimov de oorlog. Nooit mikkend op realisme, maar op overtuiging en verbeelding. Alsof Terrence Malick een woedeaanval heeft gekregen. De camera volgt alles op een afstand waar het nooit sensationeel wordt en vloeiend genoeg (bijna alles is met Steadicam geschoten) om een filmische schoonheid over te brengen. Waar de werkelijke terreur van de gezichten is af te lezen, waar Mozart's Lacrimosa een uitweg lijkt bieden. Welkom in de Hel. Één van de meest krachtige, dromerige en lyrische verbeeldingen ervan.

Geen opmerkingen: